Macht op vrijdag: Corruptie en omkoping, een Oostenrijkse operette in zeven bedrijven

In Oostenrijk is twee plus twee vijf. Als het zo uitkomt tenminste. Een beetje scharrelen, draaien, vriendjespolitiek: het hoort erbij in de Alpenrepubliek. En vooral vrolijk blijven. ‘Im Salzkammergut da kann man gut lustig sein’ luidt het bekende operettelied. Maar op Ibiza kun je je ook prima vermaken, getuige een video die daar in een villa werd opgenomen. In de hoofdrol de Oostenrijkse vicekanselier Heinz Christian Strache (50) van de FPÖ, die zich door een hoogblonde Russin laat verleiden tot illegale deals. Vermakelijk, als het niet zo pijnlijk was.

De video, die in mei opdook, leidde tot de val van de coalitie van de conservatief-liberale Österreichische Volkspartei (ÖVP) en de rechts-populistische Freiheitliche Partei Österreichs (FPÖ). De Oostenrijkers maken zich op voor nieuwe verkiezingen in september. In de tussentijd worden ze getrakteerd op steeds nieuwe afleveringen van hun hausgemachte soap. Een operette in zeven bedrijven.

eerste bedrijf: Ibiza-gate

Hoe Oostenrijks vicekanselier zich door een hoogblonde, zogenaamd steenrijke, Russin laat verleiden tot illegale deals.

In de zes uur durende video die in mei naar buiten kwam, wordt FPÖ-vicekanselier Heinz Christian Strache, vergezeld door zijn fractieleider Johann Gudenus, steeds higher en blijkt hij open te staan voor corruptie. De Russin, een zogenaamde nicht van een oligarch die in Kremlinkringen verkeert, polst de vicekanselier of er Oostenrijkse overheidsopdrachten zijn te ritselen in ruil voor bijdragen aan de FPÖ-partijkas. Ook heeft ze belangstelling voor de boulevardkrant die Kronen Zeitung. Als ze daar een meerderheidsaandeel in kan nemen, kan die krant vervolgens een directe spreekbuis worden van Straches’ Freiheitliche Partei. Deal? Gudenus, die vloeiend Russisch spreekt, vertaalt ijverig.

Er is volop cocaïne, de alcohol vloeit. Strache raakt op stoom. ‘Er zijn meer idealistische bedrijven in Oostenrijk die de FPÖ steunen,’ roept de politicus, ‘een paar zeer vermogenden betalen tussen een half miljoen tot twee miljoen. En Novomatic betaalt aan iedereen.’ Het online casinobedrijf gebruikt daarvoor dekmantels, verenigingen die steekpenningen doorsluizen naar de partij, weet Oostenrijkse vicekanselier.

Tweede bedrijf: Einde Oefening

Waarin glamourboy Sebastian Kurz, de 32-jarige bondskanselier van de ÖVP, zijn project ziet stranden.

Strache gaat diep door het stof, excuseert zich vooral bij zijn vrouw voor zijn puberale gedrag, en stelt zijn functie ter beschikking. De Weners, euforisch dat de val van hun regering met rechts-populistische ministers nabij lijkt, gaan hossend en zingend in massa’s de straat op. Daarop brengt Sebastian Kurz een tweede offer: de FPÖ-minister, hardliner en demagoog Herbert Kickl, die banden heeft met rechts-extreme kringen, moet ook opstappen. Maar volk en parlement eisen meer. Tandenknarsend dat zijn grote project met uiterst rechts is mislukt, verliest de gladde Kurz een motie van wantrouwen. Hem blijft niets over anders dan Bondspresident Van der Bellen het ontslag van zijn hele kabinet aan te bieden.

Derde bedrijf: de comeback van Strache?

Hoe de Ibiza-video een boemerang lijkt.

Al snel lukt het Strache zich van corrupt politicus te transformeren tot slachtoffer van de machinaties van zijn politieke tegenstanders. Want wie zit er achter de video? Waarom dook die op via Duitse media, bijna twee jaar nadat die was opgenomen? Wie is de blondine? Zitten er misschien geheime diensten achter? Complottheorieën te over.  Dan komen de Europese verkiezingen. De FPÖ valt maar licht terug, wordt met 17% derde en Strache krijgt bijna 45.000 voorkeurstemmen. Hij stelt zich kandidaat voor het Europees parlement, maar trekt zich ook weer terug om straks een nieuwe gooi naar de macht in zijn ‘Heimat’ te doen. Zijn populariteit is ongebroken.

Vierde bedrijf: Shredder-gate

Een foutje van wonderkind Kurz: ‘Het moest allemaal snel, snel snel.’

Ook de door Kurz vernieuwde ÖVP is niet van smetten vrij. In de zomer blijkt dat een directe medewerker van de kanselier regeringsstukken door de shredder heeft gehaald. Daags na de val van de regering gaat de man naar een datavernietigingsbedrijf en laat onder een valse naam computerbestanden van de regering wissen. Hij is bloednerveus, laat vijf harde schijven driemaal vernietigen en staat erop de overblijfselen mee te nemen. De rekening van 76 euro blijft onbetaald. Medewerkers van het vernietigingsbedrijf herkennen de bezorger van de bestanden die op tv vlak achter de bondskanselier blijkt te staan. De ÖVP doet het af als een routineklus. Bij een regeringswissel wil je immers alles schoon achterlaten. En het moest allemaal ‘snel, snel, snel,’ zegt Kurz. Een vlekje op het vest van de oud-bondskanselier. Maar Oostenrijk is op vakantie.

Vijfde bedrijf: Razzia’s bij de FPÖ-top

Waarin het OM in actie komt.

Medio augustus worden invallen gedaan bij Ibiza-protagonisten Strache en Gudenus. Stukken en data worden in beslag genomen, inclusief de smartphone van Strache. Het OM doet onderzoek naar de dekmantelconstructies voor partijfinanciering van de FPÖ. Zo zou volgens Oostenrijkse media de partij aan Novomatic, een van de grootste aanbieders van online gokspelen, soepeler wetgeving op kansspelen en extra licenties hebben beloofd in ruil voor het spekken van de FPÖ-kas. Strache verzet zich met hand en tand tegen ‘de vuilnisbakkenactie’ en verwijt het OM partijdigheid. Hij krijgt ondersteuning uit onverwachte hoek: de voormalige Groene-politicus Peter Pilz, die nu een eigen lijst heeft in het parlement, valt Strache bij: ook bij de ÖVP horen partijfinanciering en nepotisme tot de vaste receptuur. De verkiezingscampagne begint zijn stempel te drukken op het justitieel onderzoek.

Zesde bedrijf: Interne kuiperijen

Waarin drie FPÖ-kopstukken om de beurt het carillon bespelen.

Sinds de val van Strache, die in de verkiezingsstrijd zeer aanwezig blijft, schuift de FPÖ de gematigder Norbert Hofer naar voren, die in 2017 bijna bondspresident was geworden. Hofer ontzegt Strache een terugkeer op de kieslijst zolang de Ibiza-affaire niet tot op de bodem is uitgezocht. De ‘Dritter im Bunde’ is de hardliner Herbert Kickl, de voormalig minister van Binnenlandse Zaken. Met Kickl speelt Hofer het rollenspel good cop/bad cop. Dat zal hij nog wel een tijdje voortzetten, want voor de kiezers met een donkerbruin gedachtengoed kan Kickl niet gemist worden, net zomin als de nog steeds populaire Strache. Kickl, ten diepste gekwetst doordat Kurz hem wilde offeren om aan de macht te blijven, kent zijn waarde. En zo blijven de drie FPÖ-leiders elkaar afwisselen.

Zevende bedrijf: Koekjes van eigen deeg

Over vriendjespolitiek, schandalen en tandeloos links.

Zullen we het wel gemütlich houden? Want er is eigenlijk niets nieuws onder de zon. Dat het bedrijfsleven en de overheid in Oostenrijk twee handen op één buik zijn, hoort tot de nationale traditie. Recent onderzoek toont aan dat sinds 1991 de helft van de overheidsbanen in Oostenrijk wordt verdeeld onder politieke vrienden. Baantjes worden tot de werkster aan toe vergeven volgens ‘het partijboekje’. Wie lid is van de juiste partij zit snor; bewezen kwaliteiten doen er minder toe.

Dat geldt voor alle partijen, van rechts tot links. Volgens de wetenschapper zijn ÖVP en FPÖ communicerende vaten. Sebastian Kurz staat op 35% in de peilingen. De FPÖ staat sinds juni stabiel op 20%. Ze kan het zich rustig permitteren nog verder te zakken; ook dan lijkt regeringsdeelname gegarandeerd. Kurz die eerder wat afstand nam van zijn voormalige coalitiepartner, verklaart nu al niet met de zwakke, want intern verdeelde SPÖ te willen regeren. Maar ach, luidt het spreekwoord niet: elk land krijgt de regering die het verdient?